Roland Duchâtelet gaat voor consensusdemocratie.

Afdrukken

 

15 maanden regeringsvorming. Dan is er iets mis met het systeem. Ingenieurs vragen zich dan af: wat was de 'root cause' van deze 'major system failure'?

Misschien zijn de politieke partijen behalve met het algemeen belang te veel bezig met hun eigenbelang? Ze streven naar een groter marktaandeel, waardoor samenwerking met concurrenten onnatuurlijk is. Dat systeemprobleem is er theoretisch niet in een tweepartijensysteem zoals in de VS, omdat de winnende partij de absolute meerderheid heeft.


In de tijd van de Grieken, toen de democratie werd ingevoerd, was er geen sprake van politieke partijen. De vertegenwoordigers in het parlement werden bij loting aangewezen omdat dat de efficiëntste manier was - en misschien nog is - om een representatieve vertegenwoordiging van de bevolking te bekomen. Loting bestaat vandaag nog voor de aanwijzing van een assisenjury. De Griekse bevolking kon wél stemmen om een ongewenst leider te verbannen. In Rome werd men senator door coöptatie.

In vele andere landen waar een parlement werd ingevoerd, zoals Engeland in 1066, werden de leden bepaald op basis van hun vermogen of status. In de meeste gevallen was de rol van het parlement de vorst bij te staan in het maken van wetten, het spreken van recht en het ondersteunen van het beleid, bijvoorbeeld op het vlak van belastingen. Ze werden lang niet verkozen. Het eerste parlement dat op een primitieve manier verkozen werd, was dat van Simon De Montfort in 1265. In het Engelse Lagerhuis dat nadien vorm kreeg, wordt voor mensen gekozen, niet voor een partij. Pas rond 1680 verenigden verkozenen zich in twee groepen die men politieke partijen zou kunnen noemen, doordat verkozenen zich over een bepaald thema, in dit geval het geloof van de koning, polariseerden.

Politieke partijen zijn dus geen essentieel onderdeel van een democratisch systeem. Naar België vertaald zou men 250 kiesomschrijvingen kunnen maken ter grootte van steden als Sint-Truiden, Turnhout of Halle die elk één afgevaardigde naar het parlement sturen. Grotere gemeenten tellen dan meerdere kieskringen, kleinere worden samengevoegd. Het voordeel is dat de kiezers de kandidaten veel beter kennen dan nu, en dat de lokale belangen veel evenwichtiger zouden zijn vertegenwoordigd in het beleid dan nu.

Met een politieke partij kiest de kiezer voor waarden die de vertegenwoordigers van die partij geacht zijn te verdedigen. Hij hoeft dus de individuele kandidaten niet te kennen. Vandaag zijn de waarden en programma's van politieke partijen echter erg vergelijkbaar, zodat de beste tv-performer de verkiezingen wint.

Behalve voor het afschaffen van politieke partijen pleiten specialisten voor systeemwijzigingen om de concurrentie zo veel mogelijk te vervangen door samenwerking. Convergentie- of consensusdemocratie heet dat.

In België heeft Steve Stevaert dat gedaan in Hasselt en Patrick Janssens in Antwerpen. Met zeer goede resultaten. Door de partijen die eigenlijk de verkiezingen verloren hebben toch te betrekken in het beleid en dat ook consequent dagelijks vol te houden, creëert men een sfeer van vertrouwen en samenwerking. Het mooiste voorbeeld is Europa, waar in het begin voor alles een consensus van de lidstaten nodig was. En Zwitserland, een land dat erg vergelijkbaar is met België, is een consensusdemocratie. Alle partijen zijn in de regering vertegenwoordigd, steeds met hetzelfde aantal leden, tenzij er zéér grote verschuivingen zijn in het aantal stemmen. Alle partijen werken dus samen. Dat is mede te danken aan de bindende referenda, waardoor de hoogste macht bij de bevolking ligt. Ook regeringsbeslissingen kunnen er ongedaan gemaakt worden via referenda.

Beter? Het overheidsbeslag op de welvaart bedraagt in Zwitserland 32 procent, in België 54 procent. De belastingen zijn in verhouding. Het gemiddelde inkomen is hoger, de werkloosheid veel lager en er zijn geen stakingen in het openbaar vervoer en de gevangenissen.

Vertaald naar België zou een stap in die richting betekenen dat er een regeerakkoord komt over de volgende verkiezingen heen, omdat die er binnen twee jaar al aankomen. Anders lijkt het bijzonder moeilijk de voor onze welvaart zo noodzakelijke geleidelijke afslanking van de overheid door te voeren.

 

Bron: De Tijd 24/09/2011
Column door Roland Duchâtelet
http://rolandduchatelet.be/nl/politiek/d/detail/consensusdemocratie-zo-gek-nog-niet