Organiseer een referendum over de Europese toekomst

Afdrukken
Dat er een referendum komt in Duitsland lijkt zeer waarschijnlijk. Dat kan volgens Der Spiegel drie vormen aannemen

 


Paul Huybrechts is publicist en voorzitter van de Vlaamse Federatie van Beleggers (VFB). "Duitsland houdt waarschijnlijk een volksstemming over een politieke unie. En wij?"

Europa kampt met drie gigantische problemen die we kunnen samenvatten onder liquiditeit, solvabiliteit en legitimiteit. Liquiditeit heeft te maken met de manier waarop we Griekenland, Spanje, Italië, Portugal en Ierland verder drijvende houden. We moeten beletten dat de overheden daar op een blauwe maandag niet meer in staat zijn om aan hun financiële verplichtingen te voldoen. Het gaat dan om rentebetalingen en aflossingen van uitstaande schulden, of om de salarissen van rechters, verpleegsters en brandweerlui. De ECB beschikt over een breed klavier aan mogelijkheden om deze liquiditeit te waarborgen. Dat was ook de boodschap van ECB-voorzitter Mario Draghi op zijn persconferentie begin deze maand. Hij zei met zoveel woorden dat de ECB wel degelijk over de nodige vuurkracht beschikt en ze ook zal gebruiken. Extra honderden miljarden euro's aanmaken om landen tijdelijk voor een bankroet te behoeden, was trouwens nooit het hoofdprobleem. In het kader van de ELA's, de extraordinary liquidity agreements, kan geldschepping zelfs door de centrale banken van de eurolanden zelf gebeuren. Niet dat dit allemaal wenselijk is, maar à la guerre comme à la guerre. Het is inzake liquiditeit pappen en nathouden tot de probleemlanden weer toegang hebben tot de kapitaalmarkten, dus weer solvabel zijn.

Die probleemlanden zijn echter hopeloze schuldenaars waaraan niemand nog tegen houdbare voorwaarden geld leent. Die verloren solvabiliteit is het tweede probleem. Er moet gewoon pakweg 2.500 miljard euro overmatige schuld uit het eurosysteem. Zolang we daar geen oplossing voor bedenken, is onze financiële sector virtueel failliet. De Duitse banken hebben nog altijd voor zo'n 500 miljard euro vorderingen op Zuid-Europa! De Fransen staan er nog slechter voor. En de vorderingen van die banken zijn deels de vorderingen van de spaarders bij die banken.

Begin vorig jaar berekende Boston Consulting, nadien gevolgd door McKinsey, dat ruim een kwart van onze privévermogens zou moeten worden uitgewist om de schuldenlast van de Europese bedrijven, particulieren en overheden telkens terug te brengen tot een gezonde 60 procent van het bruto binnenlands product. Boston Consulting stelde voor dit te doen met een eenmalige vermogensheffing, een idee dat onlangs in Italië even werd opgewarmd. De Italianen zijn, zoals de Belgen, grote spaarders en zouden zo hun overheidsschuld kunnen halveren. Zo'n heffing is echter praktisch niet haalbaar en politiek helemaal niet wenselijk. Dan is het idee van een schuldendelgingsfonds veel beter. De eurolanden zouden dan alle publieke schulden boven 60 procent onderbrengen in een enorm aflossingsfonds dat over 25 of 30 jaar zijn gigantische balans zou afbouwen met speciaal daaraan toegewezen belastingontvangsten.

Hoe het ook zij, de schuldencrisis zal van de Europese burgers nog zeer grote inspanningen vergen. Vooreerst om de begrotingen in evenwicht te krijgen, want het heeft geen zin om aan schuldafbouw te doen, terwijl de schuldopbouw doorgaat. En daar komt dus de geleidelijke afbouw van de bestaande schuldenoverlast bovenop. Economische groei zou ons daarbij vanzelfsprekend kunnen helpen, samen met wat inflatie, maar voor groei is vertrouwen nodig. Vertrouwen in de toekomst, zoals we dat sinds de jongste oorlog meestal wel hadden. Om dat vertrouwen te herstellen en bij de burgers de bereidheid op te wekken om flink meer te werken voor minder inkomen, hebben onze politici legitimiteit nodig. Ze moeten over een democratisch mandaat beschikken, dat we om de vijf jaar moeten vernieuwen. Dat mandaat moeten ze krijgen vanuit en voor de hele eurozone. De Europese Unie of tenminste de eurozone moet dus een politieke unie worden. Die unie heeft het laatste woord over alle begrotingen van alle onderliggende besturen. Binnen dat strakke kader beschikken landen en regio's nog over de vrijheid om belastingen te heffen of uitkeringen te verhogen. Dat is pas een staatshervorming!

In Duitsland verbiedt de grondwet uitdrukkelijk de overdracht van dit soort bevoegdheden. Verschillende Duitse politici hebben de jongste dagen dan ook gepleit voor een referendum, zij het meestal zonder enthousiasme. Ze volgen daarmee de intussen 83-jarige filosoof Jürgen Habermas, van wie het boekje La Constitution de l'Europe (Gallimard) nu ook in Franse boekhandels ligt. Constitutie staat hier zowel voor opbouw als voor grondwet, voor Konstituierung én Verfassung. We moeten vermijden, aldus Habermas, dat het hoopvolle Europese project in zijn omgekeerde verandert, namelijk een 'postdemocratische bureaucratie' wordt die door de Europese volkeren als verdrukkend en vijandig wordt ervaren. We moeten van Europa dus weer een positief project maken. Europa is voor Habermas een onmisbare component van een wereld die we als ethisch bewuste burgers moeten blijven verbeteren. Als we Europa niet redden, wat blijft er dan straks over van andere kosmopolitische dromen zoals universele mensenrechten?

Dat er een referendum komt in Duitsland lijkt zeer waarschijnlijk. Dat kan volgens Der Spiegel drie vormen aannemen: een stemming over wijziging van de Duitse grondwet, een stemming over de jongste Europese beslissingen (fiscal compact en ESM, het European Stability Mechanism) of een referendum in heel Europa over verregaande verdragswijzigingen. Een referendum dus over een nieuwe democratische constitutie van ons continent. Wie zet hier bij ons zijn schouders onder? Laten we al beginnen met een petitie.


Lees Meer

 


Berlijn beweegt richting referendum


Er broeit iets in Berlijn. Na de Duitse minister van Financiën, Wolfgang Schäuble, sluit een nieuwe prominente politicus een referendum over de toekomst van de Europese Unie niet uit. Via de volksstem willen Schäuble en nu ook FDP-fractieleider Rainer Brüderle de lastpakken van het Duitse hooggerechtshof omzeilen.


De fractieleider van de FDP, Rainer Brüderle (foto Tim Brakemeier)


'Volksabstimmung' lijkt wel het nieuwe codewoord in Duitse regeringskringen. Steeds meer politici zijn de opeenvolgende cliffhangers in de eurosoap rond het grondwettelijk hof in Karlsruhe moe. Omdat het klachten regent bij het Bundesverfassungsgericht, moeten de opperrechters hun zegje doen over zowat elke stap van Berlijn in de eurocrisis. Dat staat haaks op het kordaat optreden dat de escalerende crisis vereist.


"We kunnen op een punt komen waarbij een referendum over de eurozone noodzakelijk wordt." (Rainer Brüderle, Fractieleider liberale FDP)


Pas op 12 september spreekt het Bundesverfassungsgericht zich uit of de zuurverdiende centen van de Duitsers het nieuwe noodfonds mogen spijzen. Door het getalm ging kostbare tijd verloren. In principe moest het ESM, dat gespekt wordt met 500 miljard euro, al voor de zomer in stelling zijn.


'We kunnen op een punt komen waarbij een volksstemming over Europa noodzakelijk wordt', zegt Brüderle in gesprek met de krant Hamburger Abendblatt. Brüderle is fractieleider van de kleine, liberale coalitiepartner FDP van de christendemocraten in de regering van Angela Merkel.


Volgens Brüderle zal de uitspraak van grondwettelijk hof bepalend zijn om te zien 'op welke punten we de grenzen van de grondwet hebben bereikt'. Hij gaf ook aan dat de verdere ontwikkeling van de crisis zal beslissen in hoeverre de eurolanden zal gevraagd worden soevereiniteit af te staan.


Schäuble


Brüderle's woorden lijken een echo van die van de Duitse minister van Financiën, Schäuble. In juni zei Schäuble dat de Duitsers door de crisis wellicht eerder vroeg dan laat over een nieuwe grondwet gaan moeten stemmen. Hij werd teruggefloten door de Duitse kanselier Merkel, maar kreeg wel ruggensteun van Sigmar Gabriel van oppositiepartij SPD.


Duitsland is al langer gewonnen voor drastische stappen naar een meer federaal Europa, met strikt toezicht op de nationale economieën en begrotingen. Voor Berlijn is dat dé voorwaarde om aan grotere solidariteit met het onder de crisis kreunende Zuid-Europa te denken.


Maar een overdracht van bevoegdheden ligt gevoelig in Frankrijk, dat een lange traditie heeft van een strak centraliseerde staat. Bovendien zit het debacle van het referendum over de Europese grondwet nog vers in het Franse geheugen. Een overdracht van bevoegdheden van Parijs naar Brussel zou bijna onvermijdelijk een nieuw referendum vergen.


@CGLLongueville: Gek? Hopelijk gaat D uit de kunstmatige onbeheersbare € munt. Deze munt is artificileel; geen gemeenschappelijk economisch en fiscaal beleid. Hopelijk komt het einde er snel aan. Zwakke landen leven dankzij de € boven hun stand. Zonder € zou Spanje/Italie/Gr meer kunnen exporteren en devalueren.


CGLLongueville om 14:53 - 10 augustus 2012


men wil dus een catastrofaal einde van het euro gekkenhuis, men zal moeten beginnen muilkorven want het wordt met de dag gekker. Het betreft tenslotte maar de koopkracht van zowat 300 Mio mensen, elke dag komt er een andere gek met een statement dat de zaak alleen maar verergert.


Noek om 14:36 - 10 augustus 2012


We kunnen op een punt komen waarbij een referendum over de eurozone noodzakelijk wordt -- Goed zo; dat is dan het echte begin van het einde van de euro en de EU.

 

Lees Meer