Begrippen rond democratie

Afdrukken

Democratie is de wetgevende bevoegdheid van de burger in een geografische omschrijving

(gemeente, provincie, staat, ..).

Deze wetgevende bevoegdheid kan direct uitgeoefend worden of via vertegenwoordiging .

Directe wetgevende bevoegdheid wordt uitgeoefend bij middel van het “referendum op

volksinitiatief”.

 

– Directe democratie:

Wetgevende bevoegdheid bij “referendum op volksinitiatief” wordt meestal aangeduid met “directe

democratie”.

Het plebisciet (referendum op initiatief van de overheid) behoort niet tot de instrumenten van de

directe democratie en is dan ook, bv in Zwitserland, niet toegelaten.*1

Bij directe democratie wordt meestal het eenvoudig meerderheidsprincipe toegepast (50%+1). De

tegenstanders verwijzen dan naar de “dictatuur van de meerderheid”. Nochtans zijn bijzondere

meerderheden een dictatuur van de minderheid en is de remedie dikwijls erger dan de kwaal.*2

– Verkiezingen:

Verkiezingen hebben niets met democratie te maken, zij zijn een instrument om leiders aan te stellen.

Verkiezingen zijn, ook in een democratie, niet geschikt en ook niet bedoeld om een beleid te laten

bepalen door de burgers. *3

Als er leiders aangesteld moeten worden zijn verkiezingen een aanvaardbaar systeem, bv Rechters,

Burgemeesters, Gouverneur van de Centrale Bank,..

In sommige verkiezingssystemen kan wel een “democratisch element” voorkomen, het “algemeen

stemrecht”. Omwille van dit “democratisch element” wordt soms naar verkiezingen verwezen als

“democratische verkiezingen”, dikwijls dan nog ten onrechte.

– Loting:

Een democratisch aanvaardbare vertegenwoordiging kan bereikt worden door loting.*4

Bespreking

Meestal worden verschillende systemen naast mekaar gebruikt omdat dit de beste waarborg geeft om

een machtsevenwicht te bereiken en misbruik te voorkomen. Een perfect systeem bestaat er niet, het

is dus vergelijken en afwegen wat de meest aanvaardbare resultaten oplevert. Uit vergelijkende

studies blijkt dat, in wat “democratische systemen genoemd wordt, het systeem waar ook “directe

democratie” gebruikt wordt tot de meest aanvaardbare behoort.

In een authentieke democratie is de burger soeverein, wat betekent dat er geen hogere macht is

dan de wetgevende macht van de burger.

Er is momenteel maar één land in de wereld met dit bestuurssysteem en dat is Zwitserland. De

Zwitserse burger beslist op volksinitiatief bij bindend referendum over zijn grondwet.

In de meeste westerse landen is tijdens de “omwenteling” een “electoraal aristocratisch”*5 systeem

ingesteld. In vergelijking met de aristocratie door erfrecht was dit al een dramatische evolutie. Het

waren echter enkel de rijken en sommige vooraanstaanden (priesters, notabelen, ..) die zich kandidaat

konden stellen en aan de verkiezingen deelnemen.

Mettertijd werd het kiesrecht en het recht om zich kandidaat te stellen uitgebreid tot alle burgers op

basis van gelijkwaardigheid, het zogenaamd “algemeen stemrecht”.

Dit “algemeen stemrecht” is dan het “democratisch element” (Bernard Manin) dat toegevoegd werd

aan het “electoraal aristocratisch” systeem. De toevoeging van dit democratisch element veranderd

echter niets aan het basisontwerp van een “electorale aristocratie”.

Het is duidelijk dat het systeem van “electorale representatie” nooit bedoeld was om “democratisch”

te zijn, integendeel, het was duidelijk gericht tegen elke vorm van “democratie” (Francis Dupui-Déri).

In de meeste westerse landen is bovendien ook dit “democratisch element” in het “electoraal

representatief” systeem verloren gegaan. Meestal kan men nog wel op gelijke basis aan de

verkiezingen deelnemen maar voor de rest is het gelijkheidsbeginsel volledig verdwenen.

Dit door het invoeren van een kiesdrempel voor een eerste zetel, het niet proportioneel toekennen

van zetels, het bevoordelen van de lijstvolgorde zoals die ingediend wordt door de politieke partijen,

het toekennen van subsidies aan partijen in functie van het aantal effectief verkozenen, het uitsluiten

van verkozenen voor deelname aan het wetgevend werk door het vormen van een

meerderheidscoalitie in de regering, het opstellen van een “regeer programma” na de verkiezingen,

de duidelijke beïnvloeding van het stemgedrag van de verkozenen door het toepassen van de

partijdiscipline (stemmen in partijblokken). ...

Veel van de zogezegd democratische landen zijn dus in feite enkel nog een “electorale aristocratie”

met daar boven op een sterke “particratie”.

In de meeste staten die geen democratie hebben noemen politici alles dat enigszins verband houdt

met burgerinitiatieven “democratisch” om zo het begrip “democratie” uit te hollen en de mensen te

misleiden. In de meeste gevallen gaat het dan over een “informatief recht”, “inspraak”, “participatie”

of uitzonderlijk een “beslissingsrecht”, meestal in een of ander ondergeschikt domein.

Dit kunnen waardevolle onderdelen zijn van een democratisch bestuurssysteem maar ze houden geen

wetgevende bevoegdheid in.

Voorwaarden voor de instelling van een “democratie” zijn onder meer:

- vrijheid van meningsuiting, het gelijkheidsbeginsel, vrijheid van vereniging, een goed functionerend

rechtssysteem en een fundamenteel respect voor de medemens.

Niet alle samenlevingen kiezen voor een democratische bestuursvorm, de burgers kunnen bv voorkeur

geven aan een monarchie*6 of zij kunnen het primaat van een goddelijke wet, of de interpretatie

ervan, boven de burgerlijke wetten stellen, enz.. .

Het is ook mogelijk dat een democratie maar kan bereikt worden via bv via een vorm van sociocratie

*7, die zich dan richt op een evolutie naar democratie, daar onderling vertrouwen een

basisvoorwaarde is voor democratie, en ook dit vertrouwen is niet vanzelfsprekend in alle

omstandigheden.

Zo zal bv de overgang van een dictatuur waar de samenleving van bevolkingsgroepen gebaseerd was

op onderdrukking niet zonder begeleiding en overgangssystemen naar een democratie kunnen

evolueren. Wat door de meeste westerse landen aangeboden wordt in dergelijk geval is een

“electoraal representatief systeem”, wat uiteraard ook geen democratie is, en dat dan ook in zich

reeds de kern van mislukking draagt vermits de ware aard ervan snel zal blijken. (Arabische lente, ..)

Secessie en vrije associatie behoren ook tot de instrumenten van de Directe Democratie.

Voorbeeld: Zwitserland – de afscheiding van de Jura van het kanton Bern. *8

Noot:

* 1 – Voorbeeld: recent de Krim in Oekraïne, de koningskwestie in Belgie, …

* 2 – "social choice" theories (the field of social choice economics)

… May's theorem: mathematically proving that simple majority voting is the only anonymous, neutral,

and positively responsive social choice function between two alternatives. That is, it's the only rule

that meets those three categories.

* 3 - The "idea that electoral participation means popular control of government is so deeply

implanted in the psyches of most Americans that even the most overtly skeptical cannot fully free

themselves from it" (B.Ginsberg)

* 4 – Loting : burgers aangewezen door loting, bv de volksjury bij een Assisenzaak.

* 5 – Aristocratie: geregeerd door de besten http://nl.wiktionary.org/wiki/aristocratie

* 6 – referendum in Liechtenstein http://nos.nl/koningshuis/artikel/390245-prins-liechtenstein-houdtvetorecht.

html )

* 7 - bedoeld wordt het principe van de sociocratie. Toepassingen met “verkozen afgevaardigden”

behoren uiteraard niet tot de democratische principes (electorale aristocratie).

* 8 - http://www.swissworld.org/en/politics/general_information/the_cantons/

There are also some communes which want to change cantons. In a celebrated case in 1996, the

whole country was called to vote on whether the village of Vellerat, with a population of 70, should be

allowed to leave canton Bern and join canton Jura. Its wish was granted.

In the case of the Canton of Jura, important questions were settled by reference to customary

international law under the laws of State succession. This was particularly the case in the area of

succession of goods, debts and public institutions, as well as with respect to agreements and treaties

concluded by the government in Berne with foreign countries and with other Cantons. In this process,

various international instruments and the reports of the International Law Commission of the United

Nations were taken into consideration.

Since international law was applied in this particular case of ‘cantonal secession’ it can be presented

as an illustration of State succession.

(Succession of states is a theory and practice in international relations regarding the recognition and

acceptance of a newly created sovereign state by other states)

Bibliografie:

Jos Verhulst en Arjen Nijeboer – Directe Democratie

Matsusaka – For the many or the few

Jeremy Waldron, 1999, Law and Disagreement.

James M Buchanan – Stability of solutions

Condorcet - Essay on the Application of Analysis to the Probability of Majority Decisions

Allen Buchanan – Theories of Secession

Bernard Manin – The principles of representative government

Francis Dupuis-Déri – Démocratie. Histoire politique d’un mot aux États-Unis et en France

David Van Reybroeck – Tegen verkiezingen

Terrill Bouricius – Democracy Through Multi-Body Sortition: Athenian Lessons for the Modern Day

John Gastil and Robert Richards – Making Direct Democracy Deliberative through Random Assemblies

Paul Nollen