Hoe kan een goede gewestelijke volksraadpleging eruit zien?

Afdrukken

Recent werd een federale grondwetswijziging goedgekeurd die gewestelijke volksraadplegingen mogelijk maakt. De gewestelijke parlementen moeten alleen nog een uitvoeringswet goedkeuren die de voorwaarden en spelregels van de gewestelijke volksraadpleging regelt. Democratie.nu gaat campagne voeren voor de best mogelijke uitvoeringswet (meer hierover).

Hoe kan die uitvoeringswet eruit zien?

Geen extra uitzonderingen

Het nieuwe federale grondwetsartikel 39bis  sluit de begroting en de belastingen uit van gewestelijke volksraadplegingen. Daar kunnen wij nu niets meer aan veranderen. Er mogen echter geen verdere uitzonderingen gelden, anders wordt de volksraadpleging een wassen neus.

Burgers bepalen de vraagstelling

Heel belangrijk is dat de vraagstelling die door de burgers wordt aangereikt, niet door de politici veranderd mag worden. We herinneren nog eens aan de toestand in Gent in 1999, waarbij de door de burgers ingediende referendumvraag naar een gratis openbaar vervoer in Gent door de politici werd veranderd in een betekenisloze vraag naar een “beter” openbaar vervoer. Tja, wie is er niet voor verbetering?

Haalbare handtekeningendrempel

De handtekeningendrempel moet niet te hoog zijn. In Zwitserland, dat een ongeveer even grote bevolking heeft als Vlaanderen, ligt de handtekeningendrempel voor een bindend referendum op volksinitiatief op 100.000 handtekeningen. In Vlaanderen zou dat aantal eigenlijk niet hoger mogen zijn, zeker daar we weten dat het Vlaamse referendum op volksinitiatief niet-bindend is.

Vrije handtekeningeninzameling

Handtekeningen moeten vrij door burgers op straat kunnen worden ingezameld. Aanvullend moet online handtekeningeninzameling mogelijk zijn. De termijn moet voldoende lang zijn. In Zwitserland ligt die maar liefst op 18 maanden.

Voldoende tijd voor campagne

Er moet voldoende tijd zijn voor een campagne. Vanaf het moment dat de handtekeningen zijn goedgekeurd en de stemdatum wordt geprikt, zouden er minimaal  8 maanden moeten verstrijken tot de stemming.

De meerderheid beslist

Er mag geen opkomstdrempel gelden. Opkomstdrempels drukken de opkomst (burgers die niet zeker weten dat de uitslag geldig zal zijn, zijn minder gemotiveerd om te stemmen), maar belangrijker nog: opkomstdrempels maken boycotacties mogelijk door tegenstanders van het referenduminitiatief. Principieel is er niets mis met een opkomst van bijvoorbeeld 10%. De groep die wel komt stemmen, representeert de hele bevolking op een betere manier dan wanneer slechts de parlementsleden (ca. 0,000001% van de bevolking) stemt. In Zwitserland of Amerikaanse deelstaten bestaan (haast) nergens opkomstdrempels.

Onafhankelijke referendumcommissie, referendumbrochure

Het is aanbevelenswaardig om een onafhankelijke referendumcommissie naar Iers of Nederlands voorbeeld in te stellen. Deze commissie maakt een referendumbrochure met een zakelijke samenvatting van het referendumonderwerp die aan alle huishoudens wordt verzonden. Ook kunnen de ja- en nee-campagnes hierin ruimte krijgen voor hun argumenten.

Gelijke subsidie voor de ja- en nee-campagnes

Ook kan de referendumcommissie subsidie geven die gelijkelijk wordt verdeeld onder de ja- en nee-campagnes (in de nieuwe Nederlandse referendumwet is hiervoor maximaal 2 miljoen euro per referendum gereserveerd).