Wat is directe democratie?

Afdrukken

Directe democratie betekent dat iedere burger een referendum over een eigen wetsvoorstel kan verkrijgen, indien hij/zij voldoende steun (onder de vorm van handtekeningen) van medeburgers kan vergaren.

 

Directe democratie vervangt het parlementair systeem niet, maar vult dit systeem aan met een nieuw democratisch instrument, dat de burger bij iedere aangelegenheid het laatste woord gunt.

 

 

Het systeem van het wetgevend burgerinitiatief bestaat reeds lang in Zwitserland. In 1995 werd het in Beieren ingevoerd op gemeentelijk vlak. In de USA bestaat directe democratie hier en daar op lagere bestuursniveaus (niet op federaal niveau). In ons land bestaat geen enkele vorm van wetgevend burgerinitiatief. Het gemeentelijk referendum kan niet als zodanig worden beschouwd, omdat de uitkomst ervan geen bindende waarde heeft. In alle partijen zijn voorstanders te vinden van het wetgevend burgerinitiatief te vinden.

 

Het burgerinitiatief moet scherp worden onderscheiden van de volksraadpleging, waarbij het onderwerp ter stemming door de overheid wordt bepaald. Volksraadplegingen worden door machthebbers vaak gebruikt, om steun te verwerven voor hun beleid, of om een uitweg te vinden nadat hun beleid is vastgelopen. Dit laatste gebeurde bijvoorbeeld in België, ten tijde van de 'koningskwestie'. Bij het wetgevend volksinitiatief bepalen de burgers de politieke agenda.

 

Rechtstreeks beslissingsrecht

 

Directe democratie is een vorm van democratie, die de momenteel bestaande, zuiver vertegenwoordigende democratie, uitbreidt met rechtstreeks beslissingsrecht door de burgers. Directe democratie is een vorm van politieke besluitvorming, waarbij de kiezers rechtstreeks over een aangelegenheid kunnen beslissen, telkens wanneer zij dit wensen. In een vertegenwoordigende democratie kunnen de kiezers niet direct beslissen. Ze kunnen alleen via de verkiezingen een mandaat geven aan een klein aantal politici, die dan de beslissingen nemen.

 

Directe democratie is dus een uitbreiding van de vertegenwoordigende democratie. Het parlement blijft in een directe democratie bestaan. Maar wanneer het parlement een beslissing neemt die tegen de wil van de kiezers ingaat, kunnen de kiezers in een direct-democratisch systeem hiertegen reageren. Tevens kan iedere burger een wetgevend initiatief lanceren.

 

Directe democratie is een besluitvormingskanaal dat parallel verloopt met het representatieve kanaal en er onafhankelijk van is. Directe democratie is de uitdrukking van de politieke soevereiniteit van het volk. Politieke macht moet gedeeld worden met het volk. Het volk delegeert zijn macht via verkiezingen aan het parlement maar dient de mogelijkheid te behouden om deze delegering op elk moment en betreffende elk onderwerp in te trekken. Een minderheid van het volk moet het recht hebben om een volksstemming te vragen over iedere grondwetswijziging of over iedere door het parlement goedgekeurde wet.

De kernidee is om het individu schepper te laten zijn van zijn rechtsysteem.

Direct-democratische praktijk

 

De directe democratie is evenwel noch een uitvinding van agitatoren, noch een geliefkoosd instrument van autoritaire regimes. Het is ook geen Zwitsers privilege, het bestaat ook, op bepaalde bestuursniveau's, in de VS, Duitsland en Italië. Dit heeft in die landen niet geleid tot ordeverstoringen of vrijheidsbeperkingen, het was geen springplank voor extreme groeperingen en heeft geen onderwaardering van de rol van de verkozenen met zich mee gebracht. Zij heeft integendeel geleid tot de deblokkering van concrete sociale problemen (bv. de echtscheiding in Italië). Ook in Brazilië zijn recent elementen van directe democratie ingevoerd om precies de democratie te vrijwaren.

Is er iets mis met de vertegenwoordigende democratie?

Er is niets mis met het systeem van de vertegenwoordigende democratie, zolang de meerderheid van de kiezers zich tevreden toont over dit systeem.

Waarom en wanneer moet directe democratie worden ingevoerd?

Directe democratie moet worden ingevoerd wanneer de meerderheid van de kiezers dit wenst. Indien dit niet gebeurt is er sprake van bevoogding van de kiezers door de machthebbers.

Wil een meerderheid van de kiezers directe democratie?

Opiniepeilingen wijzen uit dat in vele landen een ruime meerderheid van de kiezers directe democratie wil.

Kan een regime, waar de meerderheid van de kiezers directe democratie wensen, maar de directe democratie wordt tegengehouden door politici en politieke partijen, democratisch worden genoemd?

Natuurlijk niet. Democratie betekent, dat 'het volk heerst'. Indien het volk rechtstreeks beslissingsrecht wenst, en dit rechtstreeks beslissingsrecht niet krijgt, heerst het volk niet. Wij leven niet in een democratie, maar in een particratie.

Kunnen landen als de USA, Duitsland of België in het licht van het voorgaande als democratieën worden beschouwd?

Blijkbaar niet.