Uniek referendumstelsel in Amsterdam

(naar een persbericht van het Referendumplatform)

Op 19.06.2003 heeft de Amsterdamse gemeenteraad een plan goedgekeurd voor een nieuw referendumstelsel, dat uniek is in Nederland. Burgers kunnen nu zelf voorstellen schrijven en aan de gemeenteraad voorleggen. Daarvoor zijn ongeveer duizend handtekeningen nodig. Wijst de raad het burgervoorstel af, dan kunnen burgers na het inzamelen van 25.000 handtekeningen een referendum initiëren. Komt zo’n referendum tot stand, dan heeft de gemeenteraad nog het recht om een alternatief voorstel te doen. Burgers hebben dan de keuze uit drie opties: de bestaande situatie, het initiatiefvoorstel of het raadsvoorstel. De uitkomst is “politiek bindend”. Juridisch bindende referenda zijn in Nederland grondwettelijk onmogelijk, maar de leden van de gemeenteraad verbinden zich ertoe om de uitkomst van het referendum te eerbiedigen.


In Amsterdam stelt de gemeenteraad bij referenda altijd een campagnebudget vast, dat soms wel 450.000 euro bedraagt. Dit bedrag zal in de toekomst gelijk worden verdeeld over het gemeentebestuur en het burgerinitiatief. Er komt een huis-aan-huis verspreide Referendumbrochure waarin het gemeentebestuur en het burgerinitiatief evenveel ruimte krijgen voor hun argumenten en op elkaars argumenten moeten reageren.

In de rest van Nederland kunnen burgers vrijwel alleen referenda aanvragen over door de overheid genomen besluiten (correctieve referenda). Ze kunnen niet zelf voorstellen op de agenda zetten. In Amsterdam werden in 1995-2003 zes referenda van dit type gehouden. Dit leidde tot onvrede bij de burgers omdat de politiek het alleenrecht op de politiek bleef houden, en tot onvrede bij het bestuur omdat burgers steeds “nee” riepen zonder aan te geven wat ze dan wél wilden.

Het plan is geschreven door zeven jonge, niet-partijgebonden Amsterdammers, die uit onvrede met deze wederzijdse frustratie eind 2001 Amsterdams Initiatief oprichtten. Daartoe werd contact gezocht met deskundigen uit onder andere Duitsland en Zwitserland, waar dit type referendum al veel langer bestaat. Gedurende de eerste helft van 2002 is contact gezocht met alle politieke partijen in Amsterdam. Met de zes oppositiepartijen in de raad (GroenLinks, D66, SP, Leefbaar Amsterdam, Amsterdam Anders/De Groenen en Mokum Mobiel) is daarop in november een startconferentie gehouden, waarna deze partijen het voorstel van Amsterdams Initiatief ongewijzigd in de gemeenteraad indienden. Vervolgens werd intensief gelobbyd bij de verdeelde PvdA-fractie, met een derde van de zetels de grootste van Amsterdam en sinds mensenheugenis in het College. Vele PvdA-coryfeeën – onder wie landelijk leider Wouter Bos – betuigden steun aan Amsterdams Initiatief. Na een hevig en geëmotioneerd raadsdebat stemden gisteravond twaalf van de vijftien PvdA-raadsleden vóór, waardoor een raadsmeerderheid ontstond. Merkwaardig genoeg stemden Leefbaar Amsterdam en Mokum Mobiel tegen. Zij vonden de invloed van burgers te ver gaan.

Aan de PvdA-fractie werden twee concessies toegestaan. Ten eerste werd een (laag) deelnamequorum opgelegd: een referendum is pas geldig als twintig procent van de kiesgerechtigden een stem uitbrengt. Veel zwaarwegender is de tweede concessie: over een reeks belangrijke thema’s (zoals de gemeentebegroting, lokale belastingen, “kwetsbare groepen”, spoedeisende kwesties en het bestuurlijk stelsel enzovoort) mag geen referendum worden ingericht. In het najaar zal de raad discussiëren of sommige van deze uitzonderingen niet geschrapt moeten worden.

www.parool.nl/1035521982298.html (gearchiveerde versie)
_________________________________
Power to the people Zie: https://www.economist.com/special-report/2003/01/23/power-to-the-people