Nederland na de verkiezingen

Afdrukken


Hieronder een overzicht (opgesteld door Arjen Nijeboer `Referendumplatform') van de standpunten van de verschillende politieke partijen met betrekking tot de directe democratie. In Nederland zijn de voorstanders vooral bij links te vinden. Zoals in Duitsland, en ten dele ook in België, situeert het zwaartepunt van het verzet zich bij de confessionele partijen.

 


PvdA

Een echte bestuurderspartij.
"Democratie is meer dan parlementaire democratie", zegt het PvdA-programma, maar in de praktijk richt de PvdA zich vooral op de uitbouw van het representatieve systeem. Het dualisme, bijvoorbeeld, kan de verhoudingen binnen een gemeente-politiek wel wat verbeteren, maar burgers die zijn afgehaakt van de partijpolitiek zien dat niet eens. Wat het referendum betreft - het enige instrument waarbij burgers ook de uiteindelijke beslissing kunnen nemen - gaat de PvdA weliswaar mee met de (goede) voorstellen van andere partijen, maar uit zichzelf onderneemt ze weinig. Intern in de PvdA is de weerstand tegen referenda groot - terwijl 83% van de PvdA-stemmers voor het referendum is.


VVD

Waar is die taart?
De VVD heeft de mond vol van "democratie", maar dit begrip betekent al 2000 jaar dat de bevolking de uiteindelijke beslissingen moet kunnen nemen. En dat kan niet als ze gedwongen is haar medebeslissingsrechten continu aan een kleine groep politici af te staan, die 4 jaar lang kunnen doen wat ze willen. De VVD is momenteel de belangrijkste kracht tegen meer directe democratie. Ze steunt weliswaar de invoering van het correctieve referendum, maar geeft eerlijk toe dat zuiver als "Prijs voor Paars" te zien. Nu de VVD bezig is haar partijpolitieke strategie te herzien, zal ze straks waarschijnlijk tegen de voorstellen stemmen die ze eerder nog aan een meerderheid hielp. Van de VVD-stemmers is echter 81% voor het referendum, blijkens SCP-cijfers.


D66

Applaus maarÖ ook gemiste kans.
D66 verdient absoluut applaus voor het binnenslepen van de Tijdelijke Referendumwet. Anderzijds is D66 nooit erg geïnteresseerd geweest in de landen waarin het referendum al 100 jaar goed werkt, met name Zwitserland en de Verenigde Staten. Dit omdat het referendum bij D66 pas eind jaren '80 prioriteit kreeg. Haar voorstel uit 1993, waarop de Tijdelijke Referendumwet en de Grondwetswijziging zijn gebaseerd, had dan ook vele onwerkbare voorwaarden en zeer hoge drempels - die nog eens zijn verdubbeld onder druk van de VVD. Het "burgemeestersreferendum", dat uit haar koker komt, is een beetje boerenbedrog, want het is een doodgewone verkiezing en dan nog een zeer uitgeklede ook.

CDA

Zeggen het wel, doen het niet.
Het CDA spreekt zich uit voor "het primaat van de samenleving" waarbij mensen oor voor elkaar hebben en het besef er is dat problemen samen moeten worden aangepakt. Maar meebeslissen mogen burgers niet van het CDA; zij is niet alleen tegenstander van referenda maar van bijna alle betekenisvolle verandering. Het gevolg is dat burgers massaal de politieke sfeer verlaten en hun heil zoeken bij organisaties waar zij wel volwassen mogen meedoen en meebeslissen. Alle onderzoekers constateren steeds opnieuw dat mensen maatschappelijk actief zijn als nooit te voren. Direct-democratische kanalen zullen daarom in de 21e eeuw noodzakelijk blijken om de op zichzelf grote maatschappelijke betrokkenheid van de Nederlanders ook politiek te verzilveren. En dat vind ook 70% van de CDA-stemmers, blijkens SCP-cijfers.

GroenLinks

Heldere denkers over democratie.
GroenLinks denkt van alle partijen wellicht het helderst over de eigenlijke rol van de staat in haar verhouding met de burgers: "De overheid weet het niet beter dan de burger en staat niet boven de maatschappij. (Ö) De faciliterende overheid gaat uit van het zelf organiserend vermogen van burgers, betrekt maatschappelijke organisaties bij besluitvorming" (programma '98). Als u dit een open deur vindt, kijk dan nog eens goed naar sommige andere partijen. Anderzijds zou ook GroenLinks veel meer kunnen doen voor het referendum dan ze nu doet - het is te gemakkelijk om alleen elke keer pro forma een amendement in te dienen en het er verder bij te laten.

SP

Op de barricades voor referenda
Ook de SP is voor een relatief burgervriendelijk referendum, maar net als Groen-Links kan ook de SP veel meer doen dan het geijkte amendement op de repressieve Paarse voorstellen in te dienen. De SP is wel een van de weinigen die blijft wijzen op de steeds grotere bevoegdheden van internationale en supranationale organisaties: de Europese Unie, het IMF, de WTO en noem maar op. Want het referendum is leuk, maar als het referendum alleen op lagere niveau's wordt toegestaan en de bevoegdheden steeds verder boven wordt afgegeven, heeft democratie weinig om het lijf. Anderzijds: stemplicht kan anno 2002 écht niet meer.

ChristenUnie

CU zegt 'Njet'.

Evenals de SGP is de ChristenUnie in feite een theocratische partij die het democratische principe van de volkssoevereiniteit principieel afwijst. Het antwoord van de CU op welke democratische vernieuwing dan ook is doorgaans 'Njet'. Slechts in een bepaald aantal gevallen (namelijk voor een aantal stokpaardjes van de CU) is men voor 'consultatieve referenda' - ofwel dure en ingewikkelde opiniepeilingen. Anderzijds heeft de CU uiteraard gelijk dat er meer moet gebeuren om de verkiezingsopkomst te vergroten dan langere openingstijden voor stembureaus. En een volledig districtenstelsel zou de kleine partijen in het parlement inderdaad wegvagen - hooguit is een gemengd stelsel à la Duitsland een idee.

SGP

Vol op de rem.
Volgens de SGP moet God de maatschappij regeren - uiteraard via zijn zelfbenoemde vertegenwoordigers - en deze delen ons mede dat Hij niet van referenda houdt. De confessionelen hebben zich altijd tegen meer democratie verzet: begin 20e eeuw tegen het gewone stemrecht voor alle burgers en daarna tegen directe democratie. Op persoonlijke titel: ik vind de monarchie schadelijk voor de geestelijke volksgezondheid, met name het lakeiengedrag dat optreedt zodra een royaal persoon de omgeving betreedt, èn als het oersymbool van menselijke ongelijkheid.