Duitse toestanden

AfdrukkenIn Duitsland ontwikkelt zich een golf van juridische conflicten rond volksinitiatieven. Naarmate de volksbeweging voor directe democratie uitbreiding neemt, gaan de politieke partijen meer en meer beroep doen op juridische tussenkomsten om tegen de volksmeerderheid in hun plannen door te drukken.


De meest absurde situatie is ontstaan rond het volksinitiatief 'Unabhängige Richter' in Beieren. 

Dit volksinitiatief beoogt om de invloed van politieke benoemingen bij rechters terug te dringen. Het probleem is acuut bij het grondwettelijk hooggerechtshof van Beieren. Niet minder dan 84% van de rechters behoren tot de christen-democratische strekking. Dit hooggerechtshof heeft de laatste jaren enkele uitspraken geproduceerd, die alleen maar te begrijpen zijn als rechtstreekse implementaties van het CDU-programma. Zo heeft het hooggerechtshof weer een handtekeningdrempel opgelegd voor gemeentelijke referendums, hoewel de Beierse burgers in 1995 (in een deelstaatreferendum over de invoering van het gemeentelijk referendum) met grote meerderheid zo'n handtekeningdrempel verworpen. Het verpletterende overwicht van de christendemocraten in het Hooggerechtshof is te verklaren door de huidige regeling, waarbij de regereringsmeerderheid de leden van het Hooggerechtshof benoemt. Eén van de hoofdmaatregelen die in het volksinitiatief 'Unabhängige Richter' wordt voorgesteld, voorziet dat de benoeming van de hoge rechters op basis van een parlementaire tweederde meerderheid moet gebeuren.

Daarnaast voorziet het voorstel ook maatregelen om de onafhankelijkheid van lagere rechters te bevorderen. Dit laatste punt werd aangegrepen door het (uiteraard christendemocratisch gecontroleerde) Beierse 'Innenministerium' om klacht in te dienen tegen het volksinitiatief. Het volksinitiatief zou namelijk zondigen tegen het wettelijke 'Koppelungsverbot', dat verbiedt om onder één referendumvraag twee niet-gerelateerde voorstellen te verenigen. De eenheid van het volksvoorstel is natuurlijk voor iedereen duidelijk: het gaat om een pakket maatregelen die de onafhankelijkheid van de justitie moet vergroten.

Wie moet echter over deze klacht oordelen? Juist, het hooggerechtshof. Diegenen , die hun positie te danken hebben aan een christendemocratische politieke benoeming, moeten nu oordelen over de toelaatbaarheid van een referendum dat diezelfde politieke benoemingen de facto aanklaagt. De techniek om, via een absurde doordrijving van het koppelingsverbod referenda te stoppen, wordt overigens ook in de USA meer en meer gebruikt. Blijkbaar zal op dit punt grote waakzaamheid geboden zijn, wanneer het in ons land tot concrete wetsvoorstellen komt.

Ook elders in Duitsland botsen burgers , die via referenda op volksinitiatief veranderingen tot stand willen brengen, op heftige politieke weerstand. In Nedersaksen hebben 650.000 burgers getekend voor een voorstel dat de kinderdagverblijven wil verbeteren. De deelstaatregering blokkeert echter het voorstel, omdat het eventueel ongrondwettelijk zou kunnen zijn. Zoals vroeger reeds gemeld in De Witte Werf, heeft de deelstaatregering van Bremen een volksinitiatief van Mehr Demokratie, dat een referendum over de versoepeling van de referendumwetgeving beoogt, via een juridische procedure geblokkeerd. De uitspraak ten gronde wordt verwacht op 14 februari.