Italië: deelnamedrempels en de maffia

AfdrukkenWIT pleit al jaren voor de invoering van het referendum op volksinitiatief zonder deelnamedrempels. Deelnamedrempels zijn inherent onlogisch. Ze worden nooit gebruikt voor de verkiezing van representatieve organen. Wanneer het volk echter rechtstreeks beslist, dan willen veel politici dat die volksuitspraak wordt vernietigd indien niet een minimumaantal kiezers aan de stembusgang deelneemt. Dat is absurd. Met name de standpunten van VLD en VU/ID21, die tegen de opkomstplicht zijn en referendums met deelnamequorums verdedigen, zijn compleet incoherent. Volgens deze partijen zou een parlement volkomen legaal kunnen verkozen worden door 5% van de kiesgerechtigden. Indien het aldus verkozen parlement dan in naam van het volk wetten goedkeurt, dan is dat volgens deze partijen democratisch volledig in orde. Maar indien het volk zich rechtstreeks uitspreekt, dan moet 25% of 40% procent van de burgers meestemmen, op straffe van ongeldigheid. Hoe komt het dat deze partijen geen drempels verlangen indien de volkswil enkel onrechtstreeks (via het parlement) wordt uitgedrukt, terwijl plots in naam der democratie wél drempels worden geëist indien het volk zich rechtstreeks uitspreekt? Er is maar een reden: misprijzen voor de bevolking, en de intieme overtuiging dat de polieke klasse beter oordeelt dan het plebs.


De enige correcte interpretatie bestaat hierin, dat men niet-deelneming aan het stemgebeuren opvat als een mandaat dat de stemonthouder geeft aan de effectieve kiezers. De verzameling van de effectieve kiezers bij een referendum dient opgevat te worden als een ad hoc parlement, gemandateerd voor de kwestie die ter stemming voorligt. Het is op basis van deze visie dat de directe democratie functioneert in Zwitserland.

De stembusgang die in april jongstleden plaatsvond in Italië illustreert nog eens het perfide en antidemocratische karakter van de deelnamequorums. Op 18 april nam 49,6% van de Italiaanse kiezers deel aan een referendum over de hervorming van het kiessysteem. Meer dan 91% sprak zich uit voor de hervorming. Maar de miljoenen kiezers hebben zich voor niets uitgesloofd: de drempel van 50% werd nipt niet gehaald en de uitslag is dus ongeldig. Terloops weze opgemerkt dat in Italië in zo'n geval ten minste de stemmen nog worden geteld. De 'democratische' partijen in België zijn er daarentegen in 1995 in geslaagd om stembusgangen in te voeren zonder daaropvolgende telling der stemmen (het Gentse nep-referendum over het openbaar vervoer is het laatste voorbeeld)

Een opvallend gegeven is , dat in het zuiden van Italië de maffia actief tot boycot had opgeroepen. Ten zuiden van Napels lag het deelnamepercentage met 40% dan ook ver onder het nationaal gemiddelde. De maffia vindt dat met het huidige systeem hun mannetjes gemakkelijker verkozen raken. De deelnamedrempel maakte het mogelijk, dat de maffia het haalde tegen een volksmeerderheid van negen tienden.

Het valt te hopen dat VLD en VU/ID21 eindelijk eens lessen trekken uit dit soort ervaringen.