Confederale chaos

Afdrukken

Nog zijn onderhandelingen niet begonnen over een of ander 'confederaal' systeem, of het is al een babylonische spraakverwarring. Als Vlaamse onderhandelaars spreken over een confederatie, bedoelen ze meer bevoegheden voor de DEELstaten binnen het federaal België. Franstalige politici bedoelen met confederatie heel simpel een vetorecht bij elke federale bevoegdheid. Zoals in een confederatie, maar met behoud van al hun verworven rechten, transferts inbegrepen. Bij een volgende onderhandelingsronde is correct woordgebruik dus geen verwaarloosbaar detail. Maar zelfs bij correct taalgebruik zijn deze onderhandelingen tot mislukken gedoemd als er totaal tegengestelde eisen worden gesteld die elkaar volledig uitsluiten. http://www.nieuwpierke.be/forum_voor_democratie/nl/node/280

Een confederale staat is een contradictio in terminis. Het is of een (al of niet federale) staat, of een confederatie van onafhankelijke staten. Volgens de definitie is een confederatie "een associatie van autonome staten die haar oorsprong vindt in een internationaal verdrag, niet in een grondwet, zij het dat in een later stadium een grondwet kan worden vastgesteld. In een confederaal systeem behoudt elke deelnemende staat zijn volle soevereiniteit hetgeen impliceert dat beslissingen bij unanimiteit moeten worden genomen - en elke staat dus een vetorecht heeft - en, bovendien, dat de vastgestelde regelen niet onmiddellijk doorwerken in de interne rechtsorde van de Staten maar door hen moet worden "gerecipieerd". De soevereiniteit van de Staten wordt overigens in die mate geëerbiedigd dat elk van hen de confederatie kan verlaten wanneer hem dat schikt." (L. Favoeu, et al., Droit constitutionnel, Dalloz, 4e uitgave, 2001, p.369.) Vincent de Coorebyter, algemeen directeur van het Crisp (Centre de recherche et d'information socio-politiques) resumeert het heel kort: "In een confederatie bestaat er een echt veto." (Le Soir, 24 juni '08). Alleen al in De Standaard kon men op 16 juli minstens 15 keer de woorden confederatie/confederaal in de verkeerde betekenis lezen.

Een bloemlezing uit de krant van die dag:
"The Day After wordt nu alle heil verwacht van een rechtstreekse onderhandeling tussen de deelstaten. Zij gaan de weg bereiden voor een confederaal model na 2009", zo bericht DS over de website van Eric Van Rompuy. "We zijn ondertussen voor een confederaal model en ook bij de bevolking is sprake van een enorme mentaliteitswijziging," zo adjunct-hoofdredacteur Luc Delfosse van Le Soir in een interview met DS. In een tijdslijn: "19 juni 2008: PS-onderhandelaar Philippe Moureaux: 'Laat ons een nieuw, confederaal, België scheppen. We moeten aan de Franstaligen vragen zich aan te passen aan de regio waarin ze wonen." Journalist Wouter Verschelden in een artikel: "Met die audiënties gaat de koning mee in de logica die Leterme hanteerde om eerst uitstel te vragen en daarna zijn ontslag aan te bieden: het huidige federale overlegmechanisme blokkeert, een confederaal oplossingsmodel kan wel lukken." Algemeen hoofdredacteur Peter Vandermeersch in zijn hoofdartikel: "De raadplegingen waarmee de koning gisteren opnieuw van start is gegaan, hebben maar een kans op succes als het Hof en alle betrokken staatslieden rekening houden met de eenvoudige vaststelling dat dit land van een onevenwichtig federaal model moet kantelen naar een evenwichtig én solidair confederaal model." Commentaar van Marc Reynebeau: "Maar is dat initiatief, behalve origineel, ook wel zo nieuw? Eigenlijk niet. Toch niet in de zin dat nu de weg zou openliggen voor een discussie 'van deelstaat tot deelstaat'. Want, om te beginnen, deelstaten bestaan alleen in een confederaal systeem, terwijl België nog altijd een federale constructie is, met elkaar overlappende regio's en gemeenschappen." Een Standaard journalist in een artikel: "Sommige CD&V'ers, onder wie Servais Verherstraeten en Tony Van Parys, pleiten openlijk voor een confederaal kader waarbij de deelstaten het zwaartepunt van de besluitvorming worden. 'Binnen het huidige federale model kan het niet meer. Men moet uitgaan van de sterkte van de deelstaten', verduidelijkte Tony Van Parys." "Koning op confederale pad," is de titel van een artikel. Verder in dat artikel: 'Het Paleis is niet blind', stelt een Vlaamse betrokkene. Hij verwijst daarmee naar de confederale demarche van de koning. Die lijkt de draad op te pikken waar premier Yves Leterme (CD&V) hem maandagavond liet vallen." Zelfs politicoloog Carl Devos laat zich vangen: "De redenen voor de mislukking van het reddingsplan dat Leterme I zonder staatshervorming overeind moest houden, zijn onderhand bekend. Het confederale sausje pakte niet, alleen de vaandelvlucht bleef over. ... Zelfs wie droomt dat deze patstelling de deuren opent naar een ultieme boedelscheiding mag niet vergeten dat die niet kan zonder onderhandelingen en overleg. Wie deze crisis gebruikt als startplatform om naar een radicale, confederale ombouw - of verder - van België te gaan, moet daarvoor onvermijdelijk langs lange, lastige onderhandelingen passeren.... Hoe verschrikkelijk absurd het ook moge klinken: blaas Leterme I(I) nieuw leven in. Leterme II kan tot juni 2009 het confederale overlegmodel, dat na juni 2009 een akkoord moet sluiten, beter uitwerken en de staatshervorming voorbereiden." Voka voorzitter Vandeurzen: "Ik denk dat we de structuren van dit land moeten aanpassen aan de confederale realiteit die er al is. Dat wil zeker niet zeggen dat we het institutionele debat dan maar moeten laten vallen." Guy Tegenbos in een portret van Leterme: "..En dan, op het moment van de waarheid, nadat hij de overdracht van het dossier staatshervorming aan een confederale constructie geformuleerd heeft, onder druk gezet worden door iedereen." (En nog politicoloog Marc Hooghe, een dag later: ".. het scenario waarbij de regio's betrokken worden bij de onderhandelingen over een volgende stap in de staatshervorming is geen geringe stap naar een confederale staatsstructuur." )

Confederatie versus voltooien van de federale staat
Wellicht preek ik in de woestijn, maar mij lijkt het uiterst belangrijk dat de term 'confederaal' in zijn juiste betekenis wordt gebruikt. België is nog geen voltooid federale staat. In tegenstelling tot voltooide federale staten liggen de residuaire bevoegdheden - de bevoegdheden die niet specifiek zijn toegewezen - in België nog steeds op het nationale vlak. Het - niet in werking getreden - artikel 35 van de grondwet voorziet in de mogelijkheid om ze van de gewesten en de gemeenschappen te laten uitgaan. Om België als federale staat te voltooien is het volgens emeritus prof. Walter Van Gerven nodig uitvoering te geven aan artikel 35 van de Grondwet. (Zie het artikel "Walter van Gerven: voltooi de staatshervorming van België tot een federale staat," hier .... ). Om art. 35 uit te voeren moeten de materies worden aangeduid die federaal blijven; alle overige worden aan het lagere niveau toebedeeld. Dat zou een volgende ronde staatshervorming kunnen worden, liever dan te marchanderen over een corridortje. In een voltooide federale staat heeft elke afgevaardigde in het federale parlement één stem, en kan er geen sprake meer zijn van alarmbelprocedures, blokkeringsmogelijkheden voor een minderheid en al de beschermingsmechanismen waarover de Franstalige minderheid nu beschikt. De bevoegdheden waar de Franstaligen/Walen de volle beslissingsbevoegdheid over willen, moeten dan op basis van art. 35 toegewezen worden aan de deelstaten. Alleen bij een splitsing van België in twee (drie?) onafhankelijke staten doet elk wat hij wil, en heeft elke staat een vetorecht op de confederale beslissingen.

"Wij willen uw geld en ons veto"
Als Franstalige partijen echter pleiten voor een 'confederaal België', willen ze juist NIET een confederatie van onafhankelijke staten. Ze willen België 'redden' door het zogenaamd 'confederaal' te maken, maar dan wel met behoud van alle geldstromen, en met 1 Vlaamse tegen 2 Franse regio's. Philippe Moureaux verkondigde zijn 'confederaal' project het laatst in Le Soir van 18 juni. Moureaux : « Négocions une nouvelle Belgique ! » « Oser le confédéralisme ». (Zie artikel: '15 juli, of begint de vereffening van België al eerder? Hier ..... ). Eerst stelde hij wel duidelijk "dat België ons niet meer interesseert als de interpersoonlijke solidariteit wordt afgeschaft". Verder: "Als men de solidariteit behoudt, en ons op de huidige basis de financiering garandeert van de sociale- en de gezondheidssectoren, kunnen we open staan voor een discussie over het gebruik van deze middelen." Ook Denis Ducarme (MR), liberaal volksvertegenwoordiger (MR) voor de kieskring Henegouwen, stelde in een opiniestuk in Le Soir van 24 juni '08: "De Franstaligen moeten terug het initiatief nemen en snel hun eigen tijdslijn uitzetten, hun eigen confederaal project bedenken en dragen, een Belgisch Franstalig confederaal project dat Brussel en Wallonië verenigt naast en tegenover Vlaanderen. Een confederatie om de nuttige solidariteit te garanderen en België te redden." (Zie 'un projet con-fédéral' hier ... ). Daarmee eisen de Franstaligen bij hun 'confederaal België' meer dan wat ze ooit in het huidige België kregen: op alles, maar dan ook alles, een veto- of blokkeringsmogelijkheid, en bevriezing van de transferts op het huidig niveau. Als dat gegarandeerd is mag het Vlaams parlement in zijn zandbak wel enkele decreetjes maken waaraan het het resterende geld wil besteden.

Gaan de Vlamingen aan tafel zitten om te onderhandelen over de voltooiing van België als federale staat, en de Franstaligen onder het mom van 'confederatie' met de eis om op alles een veto te krijgen? Het taalgebruik in de kranten en bij de politici zou dus best correct zijn, want de gevolgen zijn niet mis.

Aanvulling 17.07.08 Confederatie volgens De Standaard

Nadat in DS van woensdag 16 juli meer dan 15 keer het woord confederatie/confederaal verkeerd werd gebruikt, komen Guy Tegenbos en Tommy Thijs er de volgende dag in een artikel op terug, en bewijzen dat ze er nog niets van begrepen hebben. In een afzonderlijk artikel stellen zij in de titel de vraag 'Wat is confederalisme?' Daar staan zoveel halve en hele onwaarheden in (een confederatie kan geen 'deelstaten' hebben b.v., gezien ze uit onafhankelijke staten bestaat) dat het onbegonnen werk is er commentaar op te geven. Oordeel zelf:

"Ook in de wetenschappelijke literatuur zijn federalisme en confederalisme geen heldere termen. Confederalisme wordt algemeen gezien als een losser verband dan federalisme: de deelstaten zijn ‘soeverein'. Theoretisch kan een confederatie maar beslissen als alle lidstaten akkoord zijn en kunnen die zich ook op elk moment terugtrekken. In de praktijk groeide confederalisme de afgelopen eeuwen meestal ‘bottom-up': twee of meer onafhankelijke staten beslisten om enkele dingen samen te doen. Gingen ze verder, dan vormden ze een federatie. In België - maar ook in Spanje en Italië vandaag - evolueren de dingen andersom: de ‘moederstaat' staat dingen af en men doet minder dingen samen. In een confederatie ligt het zwaartepunt bij de deelstaten; de confederatie is meestal nog bevoegd voor buitenlandse en binnenlandse zaken, de schatkist of financiën, en Defensie. Vrij vaak komt daar ook nog Justitie en Sociale Zekerheid bij. Hoewel België geen confederatie is, staat artikel 35 van de grondwet klaar om daarop in te spelen. Dat artikel, dat nog niet in werking is, lijnt de bevoegdheden van de (con)federale staat netjes af, en alles wat overblijft - de residuaire bevoegdheden - gaat naar de deelstaten. Politiek functioneert België feitelijk al als een halve confederatie: het federale niveau kan niets beslissen als de partijen van de deelstaat het er niet mee eens zijn."  (Vreemd genoeg is dit artikel niet meer te vinden via de zoekmachine van DS, en ook bij de 'Krant online' in de tekstversie ontbreekt elk spoor van dit artikel. Men vindt het alleen terug in de PDF-versie van de gedrukte krant. Teruggefloten na publicatie?)

Le Vif, heeft het wel begrepen, en bevestigt de verwarring over die term tot in de top, (16.07.08) in een artikel 'Vivre avec (ou sans) la Flandre'
Scénario n° 1 : l'ère confédérale
Puisque la concertation au niveau fédéral a « atteint ses limites », sous-entend Yves Leterme, il faut passer à autre chose. Quoi ? Le mot « confédéralisme » est sur toutes les lèvres. Encore faut-il s'entendre sur ce que cela désigne. Au sens du droit international, il s'agit de l'association d'Etats indépendants. Il n'existe pas d'Etat confédéral : il faut être plusieurs et s'unir ! Comme les Etats-Unis ou la Suisse, qui l'étaient à l'origine, mais sont devenus... fédéraux.
Illustration de la confusion entretenue au sommet : le « sage » Herman Van Rompuy, président de la Chambre, déclarait à la RTBF, il y a quelques mois : « Mon parti, le CD&V, est pour le confédéralisme, mais pas au sens juridique du terme. »


Aanvulling van Bert Penninckx

In de Zwitserse confederatie heeft elk kanton zijn eigen grondwet en is zeer autonoom in de belastingen. Elk kanton is er in feite een soevereine deelstaat en het cement tussen de bondsstaten gebeurt met overeenkomsten tussen die deelstaten.
http://nl.wikipedia.org/wiki/Overheid_van_Zwitserland
In Zwitserland is de gemeente met zijn inwoners het belangrijkst, daarna komt het kanton, en als laatste de centrale overheid. Dus ook voor de belastingen.
Willen we dus van een Belgische confederatie spreken dan betekent dit dat er twee deelstaten met elkaar akkoorden sluiten. Dit impliceert dat elke deelstaat zijn eigen grondwet heeft.