Deelstaten bepalen staatshervormingen en bevoegdheidsoverhevelingen

AfdrukkenIn een Belgische staatshervorming hebben de deelstaten tot nu geen stem. In alle federale landen hebben de deelstaten een dikke vinger in de pap als het om staatshervormingen en grondwetswijzigingen gaat. "In België zijn crisissen nodig zijn om tot normale beslissingen te komen. Na 13 maanden federaal onderhandelen over een hervorming van de staat, was nog niets bereikt op 15 juli. Misschien moeten we de onderhandelingen dan maar toevertrouwen aan de deelstaten, via een 'dialoog van gemeenschap tot gemeenschap', werd toen gesuggereerd. Dat leek een revolutie. Maar eigenlijk is het niet meer dan normaal.
Dat laatste is wat Kris Peeters (CD&V) leert. Het is abnormaal dat de deelstaten niét betrokken worden bij de hervorming van de Belgische staat, schrijft de Vlaamse minister-president in een tekst voor het liber amicorum voor grondwetspecialist Robert Senelle, die zaterdag negentig wordt.

Peeters heeft er belang bij dat die mening circuleert. Hij wil de kar van de staatshervorming trekken samen met zijn Waalse collega Rudy Demotte (PS), die aarzelt.

Maar de feiten geven Peeters gelijk. Onderzoek leert dat in alle federale landen de deelstaten een zware vinger in de pap hebben bij staatshervormingen en bevoegdheidsoverhevelingen.

Zo bevat de Canadese grondwet de 50-7-regel. Voor een verandering van bevoegdheden is de instemming nodig van ten minste 7 van de 10 deelstaten (provincies), die samen zeker 50 procent van de bevolking moeten omvatten.

In Duitsland vergt een grondwetsherziening niet alleen een tweederde meerderheid in de federale kamer (Bundestag) maar ook in de Bundesrat, waarin de deelstaten ('Länder') zitting hebben.

Bij de aanpassing van deelstaatgrenzen moet men de betrokken deelstaten horen en daar een referendum houden.

In Oostenrijk vergt een beperking van de bevoegdheden van de deelstaten een tweederde meerderheid in de federale kamer (Nationalrat) maar ook in de Bundesrat, die de deelstaten vertegenwoordigt. Voor zware veranderingen is minstens de instemming van vier van de negen deelstaten nodig; 'fundamentele' herzieningen vergen bovendien een referendum.

In Zwitserland moet elke grondwetsherziening goedgekeurd worden in een referendum dat naast een meerderheid van 50procent plus 1 van de stemmen, ook een meerderheid moet hebben in 12 van 23 kantons.

In Spanje kan elke deelstaat apart zijn bevoegdheden bepalen in een onderhandeling met de federatie. Het voorstel moet uitgewerkt worden door het parlement van de betrokken deelstaat.

Peeters wil dat federaal België de communautaire dialoog overhevelt naar de deelstaten en dat het belooft de consensus die de deelstaten vinden, om te zetten in federale wetten.

Hij wil ook dat de bevoegdheden 'in principe' bij de deelstaten liggen. Zoals de subsidiariteit in de EU dat ook eist, zegt hij: de EU is maar bevoegd als duidelijk is dat de lidstaten de beoogde doelstellingen niet kunnen verwezenlijken.

Meteen zegt hij dat de 'restbevoegdheden' bij de deelstaten moeten liggen. En dat moet ook gelden voor de financiering. Nu int de federatie het geld en deelt ze het uit aan de deelstaten. Beter is dat het financiële zwaartepunt bij de deelstaten ligt en dat zij bepalen wat ze samen willen doen en hoeveel middelen ze de federatie daarvoor geven."

Guy Tegenbos in De Standaard van 27/8/2008