Wit Bericht 19/01/2003

AfdrukkenEen presentatie van de directe democratie
Europa-wijde Referendum Campagne gelanceerd op de Internationale Bratislava Conferentie
Bal in het kamp van de Gentenaars
Verslag Sociaal Forum in België
Inhoud:

Een presentatie van de directe democratie

Europa-wijde Referendum Campagne gelanceerd op de Internationale Bratislava Conferentie

Bal in het kamp van de Gentenaars

Verslag Sociaal Forum in België


----------------------------------------


  1. Een presentatie van de directe democratie

Door Michaël Bauwens.

Indien je de essentie van de directe democratie aan anderen wenst

uit te leggen.


Dat het niet goed gaat met de politiek in België is meer dan duidelijk:

De Vlaamse politieke partijen krijgen van nauwelijks 9% van de bevolking 'veel' of 'zeer veel' vertrouwen. 9% Dat betekent dat nauwelijks 1 op tien mensen de politici en hun partijen vertrouwen. En die mensen moeten ons besturen? De meeste partijen negeren dit probleem, of hebben het over de 'verzuring' van de bevolking, of klagen over 'de kloof tussen burger en politiek'. Maar een oplossing?


Als we dus geen vertrouwen meer hebben in de politici; hoe moet het dan wel? Maar liefst 71% van de Vlamingen is voorstander van directe democratie. Dat heeft ondermeer te maken met het gebrek aan vertrouwen in de politiek. Het is immers een natuurlijke behoefte van de mens om zijn samenleving mee vorm te geven.


Maar wat is democratie eigenlijk? Democratie betekent dat het volk soeverein is, dat er niets of niemand boven het volk mag staan. Dat men niet mag ingaan tégen de wil van de bevolking. Democratie betekent in principe dat iedereen beslist over de wetten die voor iedereen gelden.

Democratie betekent dat het volk vrij en zelfstandig is.


En hoe democratisch is België? Hebben wij in België de mogelijkheid om zelf te beslissen? Nee! Wij moeten onze stem, ons recht om voor onszelf te beslissen over de wetten die hier gelden, dat recht MOETEN wij afgeven aan de politici. We mogen kiezen aan welke politici ja, maar we hebben totaal geen enkele mogelijkheid om direct te kunnen ingrijpen als die politici tegen onze wil iets doen.


Maar als we dan niet in een democratie leven; we leven toch ook niet in een dictatuur? Dat klopt, maar er zijn eigenlijk drie staatsvormen;

Je hebt een dictatuur, een particratie, en een democratie. En je kan dat een beetje vergelijken met een gebouw, en de sleutel van dat gebouw is de wetgevende macht; het recht om zelf de wetten te bepalen.


Een dictatuur is een gevangenis; iemand anders heeft de sleutel, en die bepaalt waar jij wel en niet naar toe mag, en wat je al dan niet mag doen. En jij hebt totaal niets te zeggen.

Dan hebben we een particratie. In een particratie heb je verschillende cipiers (dat zijn dus de partijen); en om de vier jaar mag je kiezen welke cipier jij wil. Maar het blijft een gevangenis, en die cipier kan volledig bepalen wat jij mag doen, en net zoals in een dictatuur kan je

niet zelf bepalen wat je mag of niet mag.


Een democratie tenslotte is een huis waarvan de bewoner (het volk dus) zelf de sleutel heeft en zelf kan bepalen wat het doet en laat. (met een conciërge ;-)


Ons huidige systeem is dus duidelijk een particratie; de partijen beslissen, en wij kunnen alleen bepalen welke partij het voor het zeggen heeft.


Jamaar, zeggen de politici dan, je kan toch kiezen wie je als bestuurder wil, en dan kies je diegene die hetzelfde wil als jij. Dat klopt natuurlijk langs geen kanten:

-- Er zijn in België 7, 8, 9 en meer partijen, maar tien miljoen Belgen; hoe kan je nu een partij vinden die precies hetzelfde wil als jij?

-- Bovendien kan je dan wel op een partij stemmen die jou ligt, maar wie garandeert er dat die partij zijn beloftes waarmaakt?

-- En wat als er over iets beslist moet worden dat niet in het verkiezingsfoldertje van die partij stond; hoe kan je jouw partij dan duidelijk maken wat jij wil?


Allemaal vragen die aantonen dat die 'vertegenwoordigende democratie' en dat systeem met partijen en politici eigenlijk helemaal niet zo goed werkt (het lage vertrouwen toont dat aan).


En tenslotte zitten we dan bij het principe van het 'mandaat'. 'mandaat' komt van het Latijnse werkwoord 'mandare', wat 'toevertrouwen', of 'de opdracht geven' betekent. Als we op iemand stemmen dan geven we die dus de opdracht, en het vertrouwen om zijn beloftes te verwezenlijken. Een mandaat kan echter alleen maar vrijwillig worden gegeven; als je verplicht bent om iemand een mandaat te geven, dan is dat niet meer echt.


---Analogie met het verhaaltje van de 7 bandieten:

Je wordt overvallen door 7 bandieten, die pakken je portefeuille (recht op zelfbeschikking) af, maar je mag kiezen aan welke van de 7 bandieten je je portefeuille afstaat. Als de politie de bandiet met de portefeuille oppakt, beweert hij; ik ben onschuldig, hij heeft hem vrijwillig aan mij gegeven, hij had hem net zo goed aan iemand anders kunnen geven: nonsens dus.---


Die directe democratie is geen utopie, of een mooie theorie. Ze bestaat echt; in Zwitserland bestaat het BESLISSEND REFERENDUM OP VOLKSINITIATIEF. Daar bestaat het systeem al meer dan honderd jaar. 3/4 van de Zwitsers is erg gehecht aan het systeem en heeft er meer vertrouwen in dan in bv het parlement, de grondwet, of de regering. Die directe democratie zal dus niet leiden tot allerlei wantoestanden; Zwitserland is een modern land, dat zeer welvarend is, en zeer goed bestuurd wordt (terwijl het van oorsprong een zeer arm land was).


Concreet moet men voor een bindend referendum op volksinitiatief een aantal handtekeningen (bv 2% van de stemgerechtigden) ophalen, waarna breed maatschappelijk debat volgt, evenals een folder van de overheid met daarin het wetsvoorstel, en de argumenten van voor-en tegenstanders.Tenslotte worden er dan verkiezingen georganiseerd waarbij meestal enkele referenda ter stemming voorliggen voor de burger. Vanzelfsprekend is er geen opkomstplicht (Bij opkomstplicht verplicht de overheid u om naar het stemlokaal te gaan, waarna u volledig vrij bent om al dan niet een bolletje te kleuren, en daarna mag u terug naar huis; een verplichte

zondagswandeling dus)


De directe democratie in Zwitserland is tot stand gekomen onder druk van de socialisten. Ook in België was die directe democratie oorspronkelijk een socialistische eis :

Bij de oprichting in 1885 van de Belgische Werkerspartij , luidde het eerste programmapunt:

"Algemeen stemrecht. Rechtstreeksche wetgeving door het volk, dat is: bekrachtiging en initiatief door het volk op wetgevend gebied, geheime en verplichtende stemming. De kiezingen moeten 's zondags geschieden"

Toen de socialisten na de eerste wereldoorlog een machtspartij werden lieten ze zowel de directe democratie, als het vrouwenstemrecht vallen.


En dit toont opnieuw het cliché aan; de huidige machthebbers zijn bijna altijd tegen het bindend referendum op volksinitiatief, de machtelozen zijn voor het bindend referendum op volksinitiatief. Maar machteloosheid is nog geen democratische machteloosheid: we hebben 71% van de bevolking aan onze kant staan wat directe democratie betreft.


Directe democratie is dus duidelijk een stap voorwaarts in de menselijke ontwikkeling en emancipatie, weg van machtswillekeur en onderdrukking, en OP weg NAAR meer vrijheid en rechtvaardigheid.


----------------------------------------


  1. Europa-wijde Referendum Campagne gelanceerd op de Internationale Bratislava Conferentie


De Europese Referendum Campagne werd op 20-11-2002 gelanceerd op een Internationale Conferentie in Bratislava (Slovakije), en dit door campagneleiders uit 22 Europese landen. Zij roepen op om simultaan in alle Europese lidstaten een Europa-wijd referendum te houden over de komende EU- grondwet.


"Dit referendum zal een belangrijke stap voorwaarts betekenen om het democratisch deficit in Europa te boven te komen", zegt Heiko Dittmer (België), campagne-woordvoerder.


"Bijna ieder Derde Wereldland neemt tegenwoordig alleen maar een nieuwe Grondwet aan nadat burgers per referendum hun goedkeuring gaven. Dus hoe kan Europa, de geboorteplaats van de democratie, dan zonder doen?", zei Europese Referendum campagnevoerder Arjen Nijeboer (Nederland).

"De EU is zo ondemocratisch dat het zichzelf niet eens als lidstaat zou accepteren", zei campagnevoerder Thomas Rupp (Duitsland).


Om het Europa-wijd referendum in België mogelijk te maken moeten:

  1. De artikelen 33 en 42 van de grondwet door de huidige legislatuur voor wijziging vatbaar worden verklaard.

  2. Deze artikelen moeten in het begin van de volgende legislatuur (tegen de Europese verkiezingen van juni 2004) gewijzigd zijn.


De EU- Conventie over de Toekomst van Europa, geïnstalleerd in Februari 2002, schrijft momenteel een ontwerp Constitutie die in de zomer van 2003 voorgesteld wordt en nadien wordt aangenomen door de Europese regeringen. De campagneleiders vragen om een referendum te houden in iedere EU- lidstaat en kandidaat lidstaat, op dezelfde dag en samen met de verkiezingen voor het Europese Parlement in 2004.


De campagne bestaat uit een petitie getekend door burgerorganisaties doorheen Europa, een gecoördineerde Europa-wijde lobby van politiekers, een electronische postkaartcampagne, en simultaan internationale publiek-en persevenementen in alle Europese hoofdsteden.


De deelnemende organisaties zijn zeer verscheiden - gaande van EU- federalisten tot Eurosceptici en van progressieve tot conservatieve groepen - maar zij zijn verenigd in de bekommernis over het democratisch deficit in de EU. Bij de aanwezige organisaties waren de Karat Coalition, die 34 vrouwenorganisaties in 15 landen vertegenwoordigt, en TEAM, een netwerk van 48 EU- kritische organisaties in 18 landen.


Voorzitter van het Initiatief & Referendum Instituut Europa, Bruno Kaufmann, stelde het rapport Voices of Europe voor - geschreven door MEP's Heidi Hautala en Diana Wallis, en specialisten Europese Wetgeving - over de legale en politieke mogelijkheden van een Europa-wijd referendum. De conclusie is dat een Europa-wijd referendum wettelijk mogelijk is. "Een Europees referendum zal een belangrijke stimulans zijn voor een Europa-wijd publiek debat, waarvan critici zeggen dat het nu ontbreekt, en zal legitimiteit geven aan een Europees project", aldus Kaufmann.


Democracy International general coördinator:

Heiko Dittmer Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. +032 3 4405518 (home) +032 2 2253982 (office)

Coördinator voor Vlaanderen van de Europese Referendum Campagne:

Sonia Jansen: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. fax: 016/758512

Coördinator voor Wallonië van de Europese Referendum Campagne:

Fred Six: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. fax: 016/758512

Coördinator WIT voor directe democratie:

Ludo De Schutter Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.


----------------------------------------


  1. Gentse volksraadpleging over oprichting districtsbesturen

BAL IN HET KAMP VAN DE GENTENAARS

(Bewerking van de persmededeling van 11 december 2002 in café Jan Van Gent)


Begin 2002 heeft het samenwerkingsverband "districtsbesturen ja, defusie neen" aangekondigd dat er gestreefd werd naar een gemeentelijke volksraadpleging begin 2003 over de al of niet oprichting van districtsbesturen in Gent.

Zoals de zaken er nu voorstaan ziet het er naar uit dat deze doelstelling NIET zal gehaald worden. Er werden tot heden "slechts" 17.500 of 77 % van de nodige 22.600 handtekeningen verzameld. De leden van het samenwerkingsverband (waarvan ook “WIT voor directe democratie” deel uit maakt) beslisten er voor 2002 dus de brui aan te geven en op 2003 te mikken.


In 1999 werd de reglementering inzake gemeentelijke volksraadplegingen "verfijnd".

De belangrijkste wijzigingen toen waren:

  1. Voor een stad als Gent moeten nu 10 % van alle inwoners het verzoek tekenen. Voordien was dat 10% van de stemgerechtigden.Dit heeft tot gevolg dat er ongeveer 5.000 handtekeningen meer nodig zijn en dat is juist het aantal dat nu nog ontbreekt.

  2. Nu mogen ook 16 tot 18 jarigen, evenals niet-Belgen, tekenen. Inzake dit laatste aspect werden de koepelorganisaties van de allochtone Gentse gemeenschap gecontacteerd en ook zij verzamelen handtekeningen.

  3. De inwoners die het verzoek mogen tekenen zullen ook mogen deelnemen aan de volksraadpleging. Men hoeft dus geen stemgerechtigde Belg en minstens 18 jaar meer te zijn.

  4. Er mag ook bij volmacht worden gestemd.

  5. En, het aller belangrijkste, de teldrempel werd van 40 % van de kiesgerechtigden op 10 % van het aantal inwoners gebracht.


Zoals bij elke verkiezing zonder stemplicht zouden bij een groter aantal ja dan neen stemmers districtsbesturen moeten worden opgericht in Gent. Het is echter slechts een adviserende volksraadpleging en het wordt dus bang afwachten wat het Gentse bestuur zal doen met de uitslag, zelfs al werd de teldrempel gehaald.

Maar eerst zullen er dus nog ongeveer 5.000 handtekeningen moeten worden samen gebracht.
Daarvoor ligt dus de bal in het kamp van de Gentenaars.


Bij het inzamelen van de handtekeningen werd ondervonden:

  1. dat nog veel inwoners geen juist beeld hebben van wat districtsbesturen inhouden. Het voorbeeld van Antwerpen, waar sedert 2001 dergelijk gedecentraliseerd bestuur functioneert, is nog niet ingeburgerd

  2. dat desondanks 80 % van de aangesproken inwoners, na een woordje uitleg, bereid is het verzoek te ondertekenen. De overgrote meerderheid is van oordeel dat hun buurt, wijk, deelgemeente stiefmoederlijk wordt behandeld in vergelijking met het centrum en dat er onvoldoende inspraakmogelijkheden zijn. Ze willen een bestuur dichter bij de mensen.


Uit die vele contracten onthouden we vooral dat de meeste Gentenaars nog geloven in de democratie en het op prijs stellen dat hun mening wordt gevraagd over belangrijke beleidsbeslissingen zoals het al of niet decentraliseren van het bestuur.

Uit de praktijk blijkt echter ook dat velen zich geremd voelen om zelf actief handtekeningen in te zamelen. Zij gaan er blijkbaar van uit, zoals bij de volksinitiatieven over de Belfortparking en gratis openbaar vervoer, dat de nodige handtekeningen vanzelf binnen komen. Dit is echter niet het geval. Zeker niet indien het onderwerp eerder complex is zoals de decentralisatie van het bestuur in een grootstad.

Het samenwerkingsverband daagt derhalve alle wakkere, wijze en dwarse burgers van de rebelse stad Gent uit er voor uit te komen dat ze een volksraadpleging willen over dit onderwerp.


Ook zij die om partijpolitieke redenen geen districtsbesturen wensen zijn welkom. Zoals verkiezingen zijn immers ook volksraadplegingen een hoogmis van onze bedreigde democratie.

Voor informatie of reactie surf of schrijf naar:

www.districtsbesturenja.be

DistrictenJa

Leebeekstraat9 te 9000 Gent

TEL en FAX 09/220 25 82

Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.


ps: Ondertussen heeft het samenwerkingverband het inzamelen van handtekeningen hervat en zitten ze nu aan 18.100 handtekeningen. Het ziet er dus naar uit dat het vereiste aantal (22.600) in de loop van 2003 zal gehaald worden. Een volgende grote handtekeningenslag wordt voorzien aan de stemlokalen bij de federale verkiezingen op 18 mei. Lezers die daarbij willen helpen worden verzocht contact op te nemen met “ Districten Ja” op het voornoemde adres.


----------------------------------------


  1. Verslag SFiB - Brussel VUB, 21 september 2002.


Atelier 20 - Directe democratie: bron van sociale vooruitgang.

Organisatie: Bert Penninckx, Beweging voor directe democratie, WIT


Na een voorstellingsronde van alle deelnemers werden er direct vragen gesteld.

Er was een gemeenschappelijke vraag hoe mensen in organisaties, gemeenten, gezinnen zelf vorm kunnen geven aan hun omgeving zonder iets te moeten opdringen. Velen vroegen zich af wat directe democratie is en wat er mee bedoeld wordt.

Ludo had daar een mooi en kort antwoord op:


Directe democratie heeft 3 essentiële bestanddelen:

  1. Het wetgevend volksinitiatief: een gereglementeerde vorm, vergelijkbaar met een petitie, waarmee elke burger, mits het verzamelen van een vooropgesteld aantal handtekeningen, een wetsvoorstel aan de bevoegde overheid (gemeente, gewest, federatie, Europese Unie,?) kan indienen. In geval het voorstel afgewezen wordt, kan mits een supplementaire procedure, een bindend referendum over het voorstel geëist worden.

  2. Een periode van informatie en discussie moet de uiteindelijke beslissing voorafgaan. Hier moeten alle betrokkenen de gelegenheid krijgen zich te informeren en iedereen moet eveneens de mogelijkheid krijgen zijn medeburgers te informeren. Het middenveld heeft hier een belangrijke rol te spelen. Iedereen moet hier zoveel mogelijk gelijke kansen krijgen.

  3. Het referendum, waarbij het algemeen enkelvoudig stemrecht geldt voor alle betrokken burgers, beslist bij eenvoudige meerderheid of het wetsvoorstel wordt aanvaard of niet.


Er werd benadrukt dat directe democratie geen vervanging van de vertegenwoordigende (parlementaire) democratie nastreeft, maar aanvullend wil werken.

Directe democratie is geen opiniepeiling. Het is een vorm van wetgeving.


Nadat deze algemene werking van de directe democratie was verduidelijkt kwamen er nog vele vragen naar boven. Er werd onder andere gezocht naar gelijkenissen en verschillen tussen directe democratie en participatieve democratie (systeem Porto Alegre) om tot de bevinding te komen dat het niet is of/of, maar en/en. Ook zij vullen elkaar aan.


De tussenkomsten werden vertaald en ondertussen hadden we ons in een kring gezet terwijl er nog steeds mensen binnenkwamen.


Wat is het gelijkheidsbeginsel?

Het idee dat we allemaal, ondanks alle mogelijke individuele verschillen, in rechte gelijk zijn en op gelijke voet de wetten maken die dan ook op gelijke wijze voor iedereen gelden. Gelijkheid impliceert met logische noodwendigheid een integrale democratie, en iedere vorm van ongelijkheid begint met democratische ongelijkheid waarbij de ene alles te zeggen heeft en de andere niets.


Wat is het initiatiefrecht?

Ieder lid van de rechtsgemeenschap dient de mogelijkheid te hebben om met een burgerinitiatief of referendum te kunnen starten.


Moet het parlement blijven bestaan?

Directe democratie is een aanvulling op de parlementaire democratie. Pas als de burger via volksinitiatief een referendum kan lanceren zal het parlement ook luisteren naar wat het volk wilt, anders krijgen de volksvertegenwoordiger een referendum op hun dak.


Directe democratie vergroot de sociale scheppingskracht. Er werden voorbeelden uit het boek " strong Democracy " van de schrijver Benjamin R.Barber gegeven.


Is directe democratie niet gevaarlijk? Kunnen extreme partijen zoals Haider in Oostenrijk met zijn kerncentrale het referendum niet misbruiken?

Er werd gewezen op het feit dat een referendum van de overheid met directe democratie niets van doen heeft. Het is de burger die initiatief moet kunnen nemen. Het moet van het volk uitgaan. Dit voorbeeld laat zien dat er weinig plaatsen zijn waar er een echte democratie is. Referendums door het volk afgedwongen doen de politici de volkswil uitvoeren.


En de minderheden dan, worden die met directe democratie niet volledig genegeerd?

Juist niet repliceerde iemand uit het atelier. Als een minderheid een voorstel heeft kan die dat uitwerken. Daarna verzamelt de minderheid een minimum aantal handtekeningen en legt het voorstel voor aan het parlement. Gaat het parlement akkoord dan wordt het dus wet en heeft de minderheid zijn doel bereikt. Als het parlement niet akkoord gaat kan de minderheid nog meer handtekeningen verzamelen om een referendum af te dwingen. Het referendum is dan beslissend.


De mensenrechten kunnen via referendum toch genegeerd worden?

Een burgervoorstel wordt het best door een gerechtshof gecontroleerd op zijn verenigbaarheid met de grondwet, vooral op het vlak van mensenrechten en burgerlijke vrijheden. Alhoewel men in Zwitserland dit niet doet zijn er na meer dan 100 jaar geen "ongelukken" gebeurt.


Het atelier was zeer geslaagd mede door het begrijpend luisteren naar elkaar, het respect en de vlotte vertaling.


-------------------------------------------------------------


  1. Raad van State verwerpt Vlaamse volksraadpleging.

Dit zal het thema zijn van volgend Wit Bericht dat binnen enkele dagen verschijnt.


-------------------------------------------------------------


Bert Penninckx Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Staf Claes Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

fax: 016/75.85.12


-----------------------------------------------------------------


De leden van WIT (Werkgroep Implementatie Tijdgeest) vormen een onafhankelijke en politiek ongebonden burgerbeweging die ijvert voor de invoering van het referendum op volksinitiatief.